Karadeniz’in Sessiz Gücü: Pazar’dan Ankara’ya Ahmet Muhtar Çilli ve Arkadaşları!

Tarih kitaplarının soğuk sayfalarını bir anlığına kapatın ve zihninizde Karadeniz’in o simsiyah, hırçın dalgalarını canlandırın. Bir ülkenin kaderinin, gecenin karanlığında sessizce süzülen küçük bir takanın ahşap gövdesine sığabileceğine inanır mısınız? Peki, o küçücük takayı bir devlete, o yerel iradeyi Ankara’nın kalbine taşıyan dehanın kendi memleketinde “yabancı” kalması size de tuhaf gelmiyor mu?

​İşte bu, Rize-Pazar’ın bağrından çıkan, Cumhuriyet’in mimarlarından Ahmet Muhtar Çilli’nin; yani aslında hepimizin hikâyesidir.

​Dalgaların Arasındaki İrade: Kaç Kişi Onların Sayesinde Nefes Alıyor?

​Milli Mücadele başladığında Karadeniz sadece bir deniz değil, Anadolu’nun hayatta kalmasını sağlayan yegâne şah damarıydı. Hiç düşündünüz mü; Batı Cephesi’nde patlayan o mühimmatlar, o barut kokusu oraya nasıl ulaştı?

​Pazar limanında yankılanan gizli fısıltılar, bugün üzerine bastığımız toprakların görünmez tapusuydu. Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti Pazar Şubesi, bir halkın sadece işgale değil, kadere de başkaldırışıydı. Lazoğlu Mustafa asayişi sağlarken, İpsiz Recep’in o meşhur müfrezesindeki Pazarlı denizciler ölüme dümen kırarken akıllarında ne vardı? Kadir Kaptan fırtınanın ortasında düşman zırhlılarını atlatırken, bir gün kendi torunlarının ismini dahi bilmeyeceğini tahmin edebilir miydi?

​Soru şu: Onlar bu vatanı “bilinmek” için mi kurtardılar, yoksa biz mi onları “hatırlamayacak” kadar değiştik?

​Yıkan Değil, Yapan Bir Zekâ: Enkazdan Gelecek Çıkarmak

​Savaş bittiğinde geriye sadece küller ve acı kalmıştı. Ahmet Muhtar Çilli, 1924 yılında Nafia Vekili (Bayındırlık Bakanı) koltuğuna oturduğunda, elinde sadece bir enkaz vardı. Ama o, Karadeniz’in sarp dağlarından aldığı hırsla, denizin dilini Ankara’nın bürokrasisine öğretti. Bugün geçtiğimiz demiryolları, yanaştığımız limanlar ve açılan yollar; o gün bir Pazarlının ufkuyla planlanmıştı.

​Yıkmak kolaydır, asıl soru şudur: Bir enkazdan bir ulus inşa etmek için gereken o sarsılmaz irade şimdi nerede?

​Bir Sitem ve Vefa Çağrısı: Hafızasız Bir Nesil mi?

​Şimdi durun ve Pazar’ın sokaklarında bir daha yürüyün. Gözlerinizi tabelalara dikin. Devletin en üst kademesinde vatanın hem kurtuluşuna hem de kuruluşuna mührünü basmış Ahmet Muhtar Çilli’nin adını neden hiçbir spor salonunda, hiçbir okul kapısında veya o en işlek caddelerde göremiyoruz?

​Bu sadece bir “isim verme” meselesi mi, yoksa bir hafıza cinayeti mi? Siyasilerin on yıllardır süren bu sessizliği ve duyarsızlığı, sadece bir ihmal olabilir mi? Genç nesiller, üzerinde yürüdükleri toprağın hangi vizyonla ve hangi fedakârlıklarla inşa edildiğinden habersiz büyürken, biz hangi gelecekten bahsediyoruz? Bir ilçe, kendi kahramanına sırtını dönerse, o toprağın bereketi nerede kalır?

​Vefa ve Miras

​Onlar, kurtuluşun çocukları ve Cumhuriyet’in mimarlarıydılar. Pazar’ın evladı Ahmet Muhtar Çilli’yi ve yol arkadaşlarını anmak; takalarla taşınan mühimmatın, meclis kürsüsünde savunulan bağımsızlığın ve o bakanlık koltuğunda planlanan geleceğin kıymetini bilmektir. Siyasiler unutsa da, tarih unutmaz; ancak bizlere düşen görev bu isimleri hak ettikleri meydanlara geri döndürmektir.

​Gelecek kuşaklar, bu topraklardan çıkan bu dev çınarların gölgesinde büyümeye devam edecek; yeter ki biz o gölgeyi onlara gösterelim.

​Kaynakça ​
1.TBMM Albümü: Cilt 1 (1920-1950), Ankara. (Ahmet Muhtar Çilli’nin milletvekilliği ve Bakanlık dönemine dair resmi biyografik kayıtlar).

​Kurtuluş Savaşı’nda Deniz Şehitlerimiz ve Kahraman Gemilerimiz: Deniz Kuvvetleri Komutanlığı Yayınları. 3.(Karadeniz lojistik hattı ve bölge reislerinin faaliyetleri).
​4.Rize Tarihi: Rize Valiliği Kültür Yayınları. (Pazar Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti’nin kuruluşu ve yerel direniş süreçleri).